جستجو

غربالگری مرحله اول (غربالگری سه ماهه اول) و نقش تشخیصی سونوگرافی ان تی

غربالگری مرحله اول (غربالگری سه ماهه اول) و نقش تشخیصی سونوگرافی ان تی
مرداد ۲۹, ۱۳۹۷

غربالگری مرحله اول (غربالگری سه ماهه اول) و نقش تشخیصی سونوگرافی ان تی

در این مطلب غربالگری مرحله اول و نقش سونوگرافی ان تی در این مرحله از غربالگری را بررسی می کنیم. برای آشنایی بیشتر با این مرحله از این مجموعه آزمایش ها ابتدا باید بدانیم غربالگری بارداری چیست و چرا انجام می شود. پس اگر این واژه برای شما نیز تازگی دارد و می خواهید اطلاعات بیشتری در اینباره کسب کنید تا انتهای این مطلب با ما باشید.

غربالگری بارداری چیست و چرا انجام می شود؟

منظور از آزمایش غربالگری بارداری، گروهی از اقدامات لازم جهت بررسی وضعیت مادر و جنین، متشکل از چند نوع آزمایش و سونوگرافی است. انجام این اقدامات در چند مرحله و در زمان های مشخص از دوران بارداری صورت می گیرد. دلیل انجام این اقدامات غربال کردن زنان باردار با توجه به مجموعه ی مشخصی از نقص ها و نشانگان های (Syndrome) مربوط به جنین و تقسیم آنها به دسته های پرخطر (High risk)، خطر متوسط (Moderate risk) یا کم خطر (Low risk) است.

البته آزمایش غربالگری بارداری وجود بیماری را نشان نمی دهد. بلکه تنها میزان خطر و در پی آن لزوم پیگیری های بعدی را تعیین می کند. با انجام آزمایش غربالگری عادی نمیتوان از سلامت کامل جنین در هنگام تولد اطمینان حاصل کرد. چرا که نقص هایی وجود دارند که نمیتوان از طریق این آزمایش ها به وجود آنها پی برد. در نهایت، در صورتی که نتیجه آزمایش غربالگری نشان دهنده وجود مشکلی باشد، بایستی ابتدا آزمایش های تشخیصی لازم صورت بگیرند تا بتوان به طور قطع نظر داد.

هدف از انجام غربالگری بارداری

غربالگری بارداری برای مشخص کردن میزان خطر دو گروه نشانگان و بیماری صورت می گیرد:

  1. گروه اصلی

الف. نشانگان داون یا تریزومی ۲۱ (Down syndrome)

ب. نشانگان ادواردز یا تریزومی ۱۸ (Edwards Syndrome)

ج. نشانگان پاتو یا تریزومی ۱۳ (Patau syndrome)

د. نقص های لوله عصبی

  1. گروه فرعی

الف. نشانگان اسمیتز لملی اپیتز (SLOS) با توجه به سطح پایین استریول

ب. بیماری ایکتیوزیس با توجه به سطح پایین استریول

ج. امکان به وجود آمدن مسمومیت بارداری در مادر (پری اکلامپسیا یا Pre-eclampsia) با توجه به سطح پایین استریول و پروتئین A پلاسمایی مرتبط با بارداری (PAPP-A) و سطح بالای هورمون اینهیبین اِی (Inhibin A)، هورمون بتا اچ سی جی (Beta H.C.G) و آلفافیتو پروتئین (AFP)

آزمایش غربالگری بارداری برای چه افرادی الزامی است؟

با در نظر گرفتن بروز نشانگان و بیماری ها و نقایص فوق در جنین زوج های فاقد سابقه ی خانوادگی، متخصصین توصیه می کنند کلیه ی خانم های باردار، بدون توجه به سن و سابقه بیماری در خانواده، نسبت به انجام آزمایش غربالگری بارداری اقدام نمایند.

آزمایش غربالگری مرحله اول

همانطور که ذکر کردیم آزمایش غربالگری بارداری در مراحل مختلفی انجام می شود. در این مقاله به بررسی آزمایش غربالگری مرحله اول می پردازیم. بهتر است اشاره کنیم که این مرحله از غربالگری تحت عنوان های غربالگری سه ماهه اول بارداری، تست دوگانه سه ماه اول بارداری و آزمایش دابل مارکر (Double marker) نیز شناخته می شود. این مرحله از غربالگری بین یازده هفته کامل الی سیزده هفته و شش روز قابل انجام است.

کدام موارد در غربالگری مرحله اول مورد بررسی قرار می گیرند؟

میزان خطر ابتلا به نشانگان زیر:

الف. نشانگان داون یا تریزومی ۲۱ (Down syndrome)

ب. نشانگان ادواردز یا تریزومی ۱۸ (Edwards Syndrome)

ج. نشانگان پاتو یا تریزومی ۱۳ (Patau syndrome)

در غربالگری مرحله اول چه اقداماتی انجام می شود؟

این مرحله از غربالگری بارداری از دو بخش تشکیل می شود که در ادامه هریک از آنها را جداگانه بررسی خواهیم کرد:

  1. آزمایش خون
  2. سونوگرافی سلامت جنین

آزمایش خون در غربالگری مرحله اول

برای انجام این آزمایش نیازی به ناشتایی مادر وجود ندارد. این آزمایش در کلیه ی ساعات شبانه روز و همانند سایر آزمایش های خون عادی انجام می شود. منظور از این آزمایش بررسی سطح هورمون های بتا اچ سی جی آزاد (free-B-HCG) و پروتئین A پلاسمایی مرتبط با بارداری (PAPP-A) در خون مادر است.

سونوگرافی ان تی در غربالگری مرحله اول

در سونوگرافی ان اتی (NT یا Nuchal translucency) متخصص سونوگرافی به بررسی دو ویژگی در جنین می پردازد که یکی ضخامت پشت گردن و دومی وجود استخوان بینی یا ان بی (NB یا Nasal bone) است. سونوگرافی ان تی مانند سایر سونوگرافی های عادی از روی ناحیه ی شکم انجام می شود.

توجه داشته باشید که سونوگرافی ان تی بایستی به دست متخصص سونوگرافی با تجربه و حاذقی انجام گیرد که گواهینامه لازم را اخذ کرده باشد. اگر اندازه گیری عدد ان تی حتی با کمترین میزان خطا انجام شود، نتیجه غربالگری مرحله اول کاملاً تغییر خواهد کرد. در صورت ابتلای جنین به نشانگان داون، عدد ان تی افزایش پیدا خواهد کرد. مشاهده استخوان بینی خبر خوشایندی است. با اینحال در صورت عدم مشاهده، بایستی طی هفته های آتی مجدداً پیگیری های لازم به عمل بیاید.

چه زمانی سونوگرافی ان تی کافی نیست؟

در صورتی که مورد خاصی در آزمایش دیده نشود اما اندازه عدد ان تی از میزان معین بیشتر باشد، در شرایط خاص بایستی بررسی های تکمیلی مانند آزمایش آمنیوسنتز (Amniocentesis) صورت بگیرد. در ادامه این شرایط خاص را ذکر می کنیم:

  1. مادر بالای سی و پنج سال و عدد ان تی بیشتر از ۳
  2. مادر زیر سی و پنج سال و عدد ان تی بیشتر از ۴

تذکر: در صورتی که عدد ان تی از ۳٫۵ بیشتر باشد، اکوی قلب جنین در هجده تا بیست هفتگی بارداری در تمامی مادران (بدون در نظر گرفتن سن مادر) الزامی است.

نتایج حاصل از آزمایش غربالگری مرحله اول

پس از انجام آزمایش خون و سونوگرافی ان تی، نتایج حاصله با در نظر گرفتن سن مادر بررسی شده و نیاز یا عدم نیاز به بررسی های دقیق تر مشخص می شود.

در صورتی که در آزمایش غربالگری مرحله اول نتیجه کم خطر گزارش شود، امکان مبتلا شدن جنین به نشانگان داون، نشانگان ادواردز و نشانگان پاتو به حدی کم است که نیازی به بررسی های تکمیلی وجود ندارد. در غیر اینصورت، امکان مبتلا شدن جنین به حدی است که بهتر است جهت انجام بررسی های تکمیلی اقدام کنید.

به صورت کلی پس از اعلام نتیجه آزمایش غربالگری مرحله اول، مادر و جنین را در یکی از سه گروه زیر دسته بندی می کند:

  1. گروه کم خطر (Low risk)

بهترین نتیجه ای که می توانید از این مرحله از آزمایش غربالگری به دست بیاورید، قرارگیری در گروه کم خطر است. امکان دارد در نتیجه آزمایش از عناوین دیگر این گروه مانند غربالگری منفی یا اسکرین منفی نیز استفاده شده باشد. در صورتی که عدد ریسک پایین تر از ۱:۲۰۰(یک به دویست) باشد (به عنوان نمونه ۱:۳۰۰۰)، لزومی ندارد اقدام ویژه ای انجام گیرد. این دسته از مادران تنها بایستی بین هفته های پانزدهم و شانزدهم جهت اندازه گیری آلفافیتو پروتئین (AFP) به آزمایشگاه مراجعه کنند تا خطر ابتلا به نقایص لوله عصبی بررسی شود.

  1. گروه خطر متوسط (Moderate risk)

در صورتی که عدد ریسک میان دو عدد ۱:۵۰ و ۱:۲۰۰ محاسبه شود، مادر به این گروه تعلق دارد. توصیه می شود مادران گروه خطر متوسط بین هفته های پانزدهم و شانزدهم جهت بررسی های تکمیلی و غربالگری متوالی (Sequential Screening) مراجعه کنند.

  1. گروه پر خطر (High risk)

در صورتی که عدد ریسک بزرگتر یا مساوی ۱:۵۰ اعلام شود (کوچکتر شدن مخرج، مانند ۱:۳۲) مادر در گروه پرخطر قرار می گیرد. در این موارد بایستی آزمایش های تکمیلی و دقیقتری صورت بگیرد.

 

 

 

کلمات کلیدی:

بهترین سونوگرافی غربالگری مرحله اول

بهترین سونوگرافی غربالگری سه ماهه اول